Hoe zaad winnen van je eigen groenten een duurzame gewoonte wordt

• Geplaatst op 2 Februari 2026
• 0

Zaad winnen uit eigen oogst voelt als een kleine overwinning. Je sluit de cirkel in je moestuin. Wat begon met een paar zaden uit een zakje eindigt met nieuwe zaden voor het volgende seizoen. Dit proces bespaart geld, verhoogt je onafhankelijkheid en versterkt de biodiversiteit. Bij De Zaderij moedigen we tuiniers aan om zelf zaad te telen. In dit artikel leggen we stap voor stap uit hoe je dat doet, welke gewassen makkelijk zijn en waar je op moet letten. Zo maak je zaadwinning een natuurlijke gewoonte.

Waarom zelf zaad winnen de moeite waard is

Zaad winnen geeft vrijheid. Je bent niet meer afhankelijk van zaadbedrijven die elk jaar nieuw zaad verkopen. Vooral bij zaadvaste rassen werkt dit perfect. Het ras blijft stabiel en je kunt het aanpassen aan jouw tuin. Planten die het goed doen in jouw bodem en klimaat geven zaad dat weer beter presteert.

Het draagt bij aan biodiversiteit. Door zaad te winnen van gezonde planten selecteer je onbedoeld op eigenschappen die belangrijk zijn. Misschien oogst je zaad van de spinazie die het langst vers blijft of van de boon die droogte goed verdraagt. Na enkele jaren ontstaat een populatie die precies past bij jouw omstandigheden.

Financieel gezien scheelt het veel. Een zakje zaden kost vier euro of meer. Als je van één plant al tientallen zaden wint, heb je snel een voorraad voor jaren. Bovendien leer je je gewassen beter kennen. Je ziet wanneer ze rijp zijn, hoe ze bestuiven en welke planten het sterkst zijn. Dat maakt je een betere tuinier.

Welke gewassen zijn geschikt voor beginners

Niet elk gewas is even makkelijk. Begin met zelfbestuivers. Deze planten bestuiven zichzelf. Kruising met andere rassen gebeurt nauwelijks. Goede starters zijn:

• Bonen. Zowel stambonen als stokbonen. De Non Plus Ultra princessenboon is hier perfect voor. Laat enkele peulen volledig rijpen aan de plant. Ze worden geel en droog. Pluk ze als de peulen ritselen. Dop de bonen eruit en laat ze nog een week drogen op een droge plek. Bewaar in papieren zakjes.
• Erwten. De Wonder van Scheemda leent zich hier uitstekend voor. Laat peulen bruin en droog worden. Oogst voor ze openspringen. Droog de erwten verder binnenshuis.
• Tomaten. Laat vruchten overrijp worden tot ze zacht en donker zijn. Knijp het zaad met vruchtvlees in een potje. Laat een paar dagen fermenteren. Roer dagelijks. Giet daarna het drijvende vruchtvlees af. Spoel de zaden schoon en droog ze goed.
• Paprika en aubergine. Vergelijkbaar met tomaat. Laat vruchten volledig rijpen en droog ze daarna.
• Sla en spinazie. Lastiger omdat ze kruisbestuivers zijn. Laat enkele planten doorschieten en bloeien. Bind een papieren zakje om de bloeistengel als de zaadhoofden rijp worden. Schud de zaden eruit. Tineke's spinazie werkt goed als je maar één ras tegelijk laat bloeien.

Kruisbestuivers zoals kool, wortel, ui en pompoen vragen meer aandacht. Houd minimaal vijftig meter afstand tot andere rassen van dezelfde soort. Of isoleer planten met insectengaas. Voor beginners zijn zelfbestuivers veiliger.

Stap voor stap zaad winnen in de praktijk

1. Selecteer de beste planten. Kies gezonde exemplaren met de eigenschappen die je wilt behouden. Goede smaak, vroege rijping, weerstand tegen plagen. Markeer ze met een touwtje of stokje.
2. Laat zaad rijpen aan de plant. Haast je niet. Vruchten moeten overrijp zijn, peulen droog en bruin. Wortelgewassen en kool bloeien pas in het tweede jaar. Laat ze overwinteren of bewaar de wortel vorstvrij.
3. Oogst op het juiste moment. Droog weer is ideaal. Pluk peulen als ze ritselen. Snijd zaadhoofden af als zaden hard zijn. Vermijd vocht om schimmel te voorkomen.
4. Droog de zaden verder. Leg ze op kranten of rekken in een droge, warme ruimte. Roer af en toe. Droogheid is cruciaal voor lange kiemkracht.
5. Schoonmaken. Verwijder kaf, vruchtvlees en vuil. Gebruik een zeef of wrijf zachtjes. Voor kleine zaden zoals sla blaas je het lichte kaf weg met een haardroger op koude stand.
6. Test de kiemkracht. Leg tien zaden op vochtig keukenpapier. Tel na een week hoeveel kiemen. Goed zaad heeft minstens tachtig procent kieming.
7. Bewaar slim. Gebruik papieren zakjes of glazen potjes met droogmiddel. Label met ras, jaar en selectiecriteria. Bewaar koel en donker. Diepvries verlengt de houdbaarheid enorm.

Veelgemaakte fouten en hoe je ze voorkomt

Te vroeg oogsten. Zaden zijn nog niet rijp en kiemen slecht. Wacht tot peulen droog en bruin zijn.

Vocht tijdens droging. Schimmel groeit snel. Zorg voor goede ventilatie.

Geen selectie. Zaad van zwakke planten geeft zwakke nakomelingen. Wees streng.

Kruising bij kruisbestuivers. Houd afstand of isoleer. Of accepteer kruising en selecteer later op gewenste kenmerken.

Te kleine populatie. Win zaad van minstens tien tot twintig planten. Dit houdt variatie in stand.

Hoe zaadwinning past in een ecologische tuin

Zaad winnen sluit aan bij ecologisch tuinieren. Je bouwt een eigen genenbank op. Combineer met groenbemesters voor bodemgezondheid. Laat bloemen bloeien voor bijen en vlinders. Gebruik geen chemie. Dit versterkt het hele systeem.

Probeer het met ons XL-pakket. Tien verschillende rassen geven je genoeg om mee te experimenteren. Of start met eenvoudige gewassen uit het starterspakket.

Inspiratie van telers en bronnen

Onze telers winnen al jaren zaad. Ze selecteren op smaak en aanpassingsvermogen. Lees het interview met Henk van Berkel voor praktische tips. Of bekijk de video over zaadschoning voor een kijkje achter de schermen.

Voor uitgebreide uitleg raden we het boek Natuurlijk Moestuinieren aan. Het behandelt zaadwinning uitvoerig.

Maak er een ritueel van

Zaad winnen hoeft niet ingewikkeld te zijn. Begin met één gewas. Noteer wat goed gaat. Volgend jaar doe je meer. Na een paar seizoenen heb je een eigen zaadvoorraad en een tuin die steeds beter presteert.

Bestel je basiszaden bij De Zaderij. Kies uit ons assortiment groentezaden. Vragen over een specifiek ras? Kijk op onze servicepagina of bezoek een verkooppunt bij jou in de buurt.

Zaad winnen is meer dan een techniek. Het is een manier om verbonden te blijven met je voedsel en met de natuur. Probeer het dit seizoen. Je zult merken hoe voldoening het geeft om je eigen zaden in handen te houden.